Ortodoncja

Ortodoncja

Ortodoncja jest dziedziną medycyny zajmującą się profilaktyką i leczeniem wad zgryzu. Wady zgryzu mogą być spowodowane nieprawidłowym położeniem zębów lub nieprawidłowym rozwojem samych kości szczęki i żuchwy. W zależności od rodzaju i nasilenia nieprawidłowości zgryzu, a także wieku pacjenta, należy zastosować odpowiednie metody leczenia, by uzyskać zadowalające efekty terapii. Metody skuteczne u dzieci, nie zawsze są dobre dla pacjentów dorosłych.

Kiedy należy się zgłosić do ortodonty?

Pierwsze wizyty dziecka u ortodonty powinny się odbyć odpowiednio w wieku 6 i 9 lat. Są to okresy, kiedy uzębienie mleczne zaczyna się wymieniać na uzębienie stałe i kiedy mogą się pojawić pierwsze symptomy zaburzeń zgryzu. Większość wad zgryzu należy leczyć w wieku okołopokwitaniowym, czyli wtedy, kiedy dziecko wchodzi w okres intensywnego wzrostu. Istnieją jednak takie wady zgryzu jak np. przodozgryzy czy zgryzy wymuszone, gdzie wskazane jest wcześniejsze wdrożenie leczenia ortodontycznego. W niektórych przypadkach nasilone postacie wad zgryzu, które wynikają z nieprawidłowego wzrostu kości szczęki i żuchwy, wymagają leczenia po zakończeniu okresu wzrostu, z udziałem ortodonty i chirurga szczękowo-twarzowego.
Leczenie ortodontyczne może być przeprowadzane absolutnie w każdym wieku.

Rodzaje terapii ortodontycznej

Profilaktyka ortodontyczna. Ma za zadanie zapobiec powstaniu problemów ortodontycznych. Jeśli dziecko utraciło z różnych przyczyn ząb mleczny, należy rozważyć zastosowanie tzw. utrzymywacza przestrzeni aby zapobiec niechcianym przemieszczeniom pozostałych zębów, które mogłyby w przyszłości utrudnić lub uniemożliwić prawidłowy proces wyrzynania zębów stałych.

Leczenie interceptywne. Jest to leczenie wczesne, krótkie (trwające 6-9 miesięcy), mające na celu rozwiązanie już powstałych małych problemów zębowych, które nieleczone mogłyby doprowadzić do zaburzeń w ustawieniu innych zębów lub we wzroście samych kości. Na przykład zły, dopodniebienny kierunek wyrzynania górnych siekaczy stałych może spowodować przeszkodę w zgryzie wymuszającą u dziecka przesuwanie całej żuchwy do przodu podczas zamykania ust. Jeśli taka sytuacja trwa odpowiednio długo, może doprowadzić do zmian we wzroście kości żuchwy (nadmierny doprzedni wzrost) i w skrajnych przypadkach wymagać nawet leczenia operacyjnego w dorosłym wieku. Poprzez wczesne leczenie i wychylenie siekaczy górnych można zapobiec takim sytuacjom.

Leczenie czynnościowe. Jest to leczenie, które wspomaga prawidłowy wzrost kości szczęki i żuchwy. Z różnych przyczyn może dochodzić do nieprawidłowego , niedostatecznego lub nadmiernego wzrostu szczęk. Wdrożenie leczenia ortodontycznego w odpowiednim okresie rozwoju dziecka daje szansę na zniwelowanie dysproporcji w wielkości szczęki i żuchwy.

Leczenie w późnym uzębieniu mieszanym i wczesnym stałym. W tym okresie można rozwiązać większość problemów ortodontycznych. Zazwyczaj leczenie prowadzone jest z zastosowaniem aparatów stałych, dających najlepszą kontrolę nad procesem ustawiania zębów i pozwalających na uzyskanie najlepszej estetyki uzębienia.
Leczenie późne-osób dorosłych. Pacjenci dorośli często wymagają innego leczenia niż dzieci. Leczenie ortodontyczne w tym okresie ma na celu nie tylko poprawę estetyki uśmiechu, ale czasem również ma pomóc lekarzom dentystom innych specjalności w ich pracy. Istnieje możliwość ortodontycznego wydłużenia złamanego zęba w celu późniejszej odbudowy protetycznej, bądź umożliwienia leczenia endodontycznego. Ortodontyczne przemieszczenia zębów umożliwiają i ułatwiają wykonanie mostów protetycznych, licówek, bądź zastosowanie implantów stomatologicznych. Współpraca lekarzy dentystów różnych specjalności umożliwia osiągnięcie bardzo dobrych efektów leczniczych.

Etapy leczenia ortodontycznego

Konsultacja ortodontyczna. Na pierwszej wizycie trwającej około 30 minut lekarz ortodonta przeprowadza dokładne badanie analizując zgryz pacjenta i oceniając wskazania do rozpoczęcia leczenia ortodontycznego. Niekiedy należy odroczyć rozpoczęcie leczenia, do czasu kiedy będzie ono najskuteczniejsze. Nie zawsze wczesne rozpoczęcie leczenia jest korzystne dla pacjenta! Zła higiena jamy ustnej oraz ubytki próchnicowe w zębach są przeciwskazaniami do rozpoczęcia leczenia ortodontycznego. Jeśli istnieje potrzeba leczenia, lekarz ortodonta pobierze wyciski pod modele diagnostyczne, wykona fotografie wewnątrzustne i zewnątrzustne oraz skieruje pacjenta na zdjęcia radiologiczne. Typowymi zdjęciami radiologicznymi potrzebnymi do postawienia diagnozy wady zgryzu jest zdjęcie pantomograficzne i cefalometryczne. W przypadku występowania zębów zatrzymanych, ortodonta może skierować pacjenta na wykonanie dodatkowych badań, w tym tomografii stożkowej szczęki i/lub żuchwy ( tzw. CBCT) celem oceny przestrzennego położenia zatrzymanego zęba. Ortodonta może również skierować pacjenta na konsultację do lekarza innej specjalności, jeśli istnieje taka potrzeba.

Przedstawienie planu leczenia. To druga wizyta, na której ortodonta omawia z pacjentem wyniki analizy dokumentacji medycznej i przedstawia możliwości leczenia istniejącej wady zgryzu. Nie ma uniwersalnego „przepisu” na leczenie danej wady zgryzu. Nawet z pozoru ta sama wada u różnych pacjentów i w różnym okresie życia wymaga odmiennego podejścia, dlatego lekarz ortodonta za każdym razem planuje leczenie indywidualnie dla każdego pacjenta według jego potrzeb. Na tej wizycie przedstawiany jest szacunkowy kosztorys leczenia.

Zakładanie aparatu. Jeśli pacjent zaakceptuje plan leczenia przedstawiony przez ortodontę, wyznaczany jest termin zakładania aparatu. Jeśli w planie było wykonanie aparatu wyjmowanego, lekarz najpierw pobierze wyciski do wykonania aparatu, a na kolejnej wizycie (po około 1-2 tygodniach) dopasuje aparat w jamie ustnej pacjenta, poinstruuje o sposobie i czasie użytkowania aparatu w ciągu dnia. Przed założeniem aparatu stałego zazwyczaj istnieje potrzeba założenia „gumek separacyjnych” na trzonowce w celu uzyskania miejsca na pierścienie ortodontyczne. Po 1-2 tygodniach od założenia separacji, zakładany jest aparat stały. Przyklejanie aparatu stałego nie boli. Zazwyczaj jest to dłuższa wizyta, która trwa około godzinę. Pacjent jest informowany jak ma dbać o higienę podczas noszenia aparatu i otrzymuje zestaw do pielęgnacji aparatu.

Wizyty kontrolne. Odbywają się regularnie, w zależności od rodzaju zastosowanego aparatu mogą się odbywać co 2 lub co 1 miesiąc. Na kontrolach lekarz ortodonta sprawdza postępy leczenia i aktywuje aparaty. Konieczne jest regularne stawianie się pacjenta na wizyty kontrolne. W szczególności u pacjentów użytkujących aparaty stałe, zmiany w uzębieniu postępują szybko i należy mieć kontrolę nad przemieszczaniem się zębów. Brak takiej kontroli może doprowadzić do powstania nieprzewidzianych zmian i komplikacji, które skutkują przedłużeniem leczenia, potrzebą stosowania dodatkowych elementów do skorygowania zgryzu lub w ogóle uniemożliwiają ukończenie leczenia. Podczas całego leczenia ważna jest dobra współpraca pacjenta z lekarzem ortodontą i przestrzeganie zaleceń lekarza. W przypadku, gdy pacjent przez kolejne 3 miesiące nie stawia się na wizyty kontrolne, ortodonta może odmówić kontynuacji leczenia.

Retencja. Jest to okres, w którym utrwala się efekty uzyskane aktywnym leczeniem aparatami ortodontycznymi i stanowi integralną część leczenia ortodontycznego. Zazwyczaj aparaty retencyjne nosi się taki okres czasu, ile trwało leczenie aktywne (przemieszczanie zębów). W tym czasie następuje przebudowa struktury kości i więzadeł ozębnej, czyli więzadeł podtrzymujących ząb w kości. Rodzaj zastosowanego aparatu retencyjnego uzależniony jest od wyjściowej wady zgryzu. U niektórych osób, ze względu na złożoność wady zgryzu, aparaty retencyjne muszą być stosowane dożywotnio.